Strona główna

Zniewolenie Warszawy 17 stycznia 1945

W PRL 17 stycznia corocznie celebrowano jako dzień wyzwolenia Warszawy przez Armię Czerwoną w 1945 roku. Organizowano uroczystości i akademie, składano wieńce pod „pomnikami wdzięczności”. Czy rzeczywiście tego dnia doszło do wyzwolenia? Kilka dni wcześniej Nemcy wycofali się z doszczętnie zniszczonego miasta, które Sowieci otoczyli i zajęli w kilka godzin praktycznie bez walki, nie licząc drobnych potyczek z maruderami. W gruzach ocalało do 2000 mieszkańców, „warszawskich Robinsonów”.

Pomnik Braterstwa na tle byego Urzdu Bezpieczestwa fot Z Siemaszko 196319 stycznia 1945 roku w odgruzowanych Al. Jerozolimskich obok ruin Dworca Głównego miała miejsce defilada wyzwolicieli z udziałem 1 Armii WP, a już 24 stycznia Beria donosił Stalinowi o skierowaniu do Warszawy wojsk NKWD „w celu zaprowadzenia należytego porządku”.

Wyjaśniał: „Działają grupy operacyjne Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego oraz czekistów celem wykrycia i aresztowania kierownictwa Komendy Głównej AK, NSZ i innych podziemnych partii politycznych”. 

Pomnik Braterstwa na tle byłej siedziby Miejskiego Urzędu Bezpieczeństwa [fot. Z. Siemaszko 1963]

W PRL podczas rocznicowych uroczystości nawet nie wolno było zastanawiać się nad tym, że przed styczniową defiladą Armia Czerwona zajmowała prawobrzeżną Warszawę przez cztery miesiące i czymś musiała się tam zajmować. W połowie września 1944 roku front ustabilizował się na linii Wisły. Niemcy po spacyfikowaniu Powstania, masakrze ludności i rabunku mienia (wywieziono 20-40 tysięcy wagonów dóbr) systematycznie burzyli i palili lewobrzeżne miasto. W tym samym czasie pod drugiej stronie Wisły sowieccy i polscy komuniści biernie patrzyli na klęskę Powstańców, a potem równie systematycznie zakładali urzędy terroru i pacyfikowali resztki polskiego ruchu oporu. Dwaj agresorzy zawarli kilkumiesięczny nieformalny rozejm aby unicestwić naszą stolicę. Różnica polega na tym, że po wojnie zbrodnie Niemców badano i propagowano przez kilkadziesiąt lat, natomiast zbrodni Rosjan do dziś nie sposób oszacować.

Wymownym symbolem zniewolenia Warszawy przez Sowietów, które rozpoczęło się już cztery miesiące przed symboliczną defiladą w Alejach, stał się pierwszy powojenny pomnik, słynni „czterej śpiący” na Placu Wileńskim. Nigdy nie dowiemy się, czy ta zbieżność liczby cztery jest przypadkowa. Koncepcję „dzieła” opracował niezidentyfikowany do dziś oficer Armii Czerwonej, zaś odsłonięcia dokonał Bolesław Bierut w listopadzie 1945 roku. Widniał na nim napis po polsku i po rosyjsku „Chwała bohaterom Armii Czerwonej” a oficjalna nazwa brzmiała Pomnik Braterstwa Broni.

Symbolika pomnika była wielowarstwowa, ale jednoznaczna. Przedstawieni na szczycie postumentu trzej żołnierze radzieccy atakowali, byli dynamiczni i heroiczni. Górowali nad całością. To zwycięzcy. Pod nimi biernie stało czterech żołnierzy polskich ze spuszczonymi głowami. To pokonani, w najlepszym razie wartownicy nowego porządku. Symbolem zniewolenia był sam cokół. Istniał już przed wojną i był przeznaczony dla pomnika ks. Ignacego Skorupki, bohatera wojny z 1920 roku, który miał stanąć dokładnie w tym samym miejscu. Ćwierć wieku później Sowieci ukradli symbol naszego zwycięstwa i „przerobili” na swój.

Miejsce monumentu jest symboliczne także dlatego, że stał w samym centrum stalinowskiego systemu represji. Tuż obok niego miały swoje siedziby władze nowej Polski – Krajowa Rada Narodowa i Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej – dwieście metrów dalej nadzorująca je ambasada ZSRR, a w promieniu kilkuset metrów kolejno: Miejski Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, areszt Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, Więzienie Karno-Śledcze nr III Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (słynące z okrucieństwa tzw. Toledo), Kwatera Główna NKWD w Polsce, Trybunał Wojenny Armii Czerwonej, Komenda Miasta, kilka jednostek NKWD i dowództwa Armii Czerwonej. Niektóre funkcjonowały do 1956 roku. Ponieważ historię piszą zwycięzcy, liczby zakatowanych tam Polaków nigdy nie udało się ustalić. IPN wciąż prowadzi prace badawcze, a w Internecie można obejrzeć przejmujący film IPN TV „Na co patrzyli czterej śpiący?”

Gdy zatem w lewobrzeżnej Warszawie trwało jeszcze Powstanie, na Pradze Sowieci wprowadzali terrorem swój ustrój istniejący pół wieku. Pomnik nieistniejącego braterstwa był symbolem zniewolenia nie tylko Warszawy, ale i całej Polski. Zdemontowano go dopiero w 1992 roku, choć spadkobiercy reżimu walczyli o jego przywrócenie jeszcze ponad dwadzieścia lat. Przegrali dopiero w 2015 roku trochę przypadkiem - zbudowano tu stację warszawskiego metra.

Marek Gizmajer

facebook_page_plugin

Logowanie

Aktualności i publicystyka

Krzysztof Nagrodzki-Żeglarze

Na pokład weszliśmy z zaciąguKtóry nam ongiś wyznaczonoDo odkrywania nowych lądów

25-10-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Prof. Stanisław Grygiel nagrodzony Totus…

od KSD:  Katarzyna Jachimowicz, Leszek Mądzik, Stanisław Grygiel, Wspólnota Ewangelizacyjna „Mocni w Duchu” i Carl Albert Anderson – to  laureaci nagrody Totus Tuus 2021 r. Wyróżnienia przyznaje Fundacja „Dzieło Nowego Tysiąclecia”. Pragniemy...

19-10-2021 Aktualności

Czytaj więcej

37 rocznica porwania bł.ks. Jerzego Popi…

od KSD: tyle słów, tyle emocji, tyle ton kwiatów i wieńców, wzniesionych okrzyków i wyrecytowanych modlitw...od 19 października 1984 r. - ile w nas zostało mocy, by iść naśladując Go ?...

19-10-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Jak walczyłem i kola…

W poprzednim odcinku było o ostrym starciu bezpośrednim. Wymuszonym zresztą przez czynnik wadzy z pała, kiedy spokojni opuszczaliśmy Dworzec Główny w Warszawie –po sobotnim piwku -należnym-po tańcach w akademiku na...

16-10-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Polityk zmienny jest

 …tzn- postępowy polityk. Ponieważ wiadomo, iż „polityka to roztropne działanie dla dobra wspólnego”- to zdefiniowanie owego dobra staje się podstawą działania. W dodatku skutecznego. A przynajmniej dynamicznego…

13-10-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Muzyka duszy

Mówi się, iż muzyka może być modlitwą duszy. - Każda, czy dobra muzyka?...

09-10-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Kryzys ojcostwa spowodował szatan

Kryzys ojcostwa spowodował szatan. W raju pojawia się on jako ten, który zasiewa nieufność wobec miłości Ojca do swoich dzieci. Zaczyna odwracać ich wzrok od miłości Ojca. Niosący Światło przestał patrzeć...

08-10-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Prawdziwi mężczyźni …

Zacznijmy od przypomnienia owego słynnego wystąpienia barda Macieja Wróblewskiego (https://www.youtube.com/watch?v=OFx-uW0mREo) Jesteśmy na wszystko odporni Na krzywdę na kłamstwa na łzy Uczciwi, normalni, pogodniPrawdziwi mężczyźni to my!

02-10-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Już nowe astry poroz…

Żonie Już nowe astry porozdawał wrzesieńPowietrze barwią odmienne koloryA my mówimyTo chyba po lecieNiebawem nadejdą chłodniejsze wieczoryWiatr porozwiewa z łąk świerszczowe graniePrzeplecie przestrzeń srebrnymi nitkami Które to lato za nami kochanieIle przeróżnych...

25-09-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Wzmożenia /2/. Z lis…

Coby nie rzec - owe wzmożenia o których pisałem Ci poprzednio, są stare jak świat. Jeno przybierają różne - w zależności od aktualnych pomysłów diabelskiego reżysera - przystrojenia. Czegóż to...

18-09-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

BEATYFIKACJA PRYMASA WYSZYŃSKIEGO I MATK…

   ZAPRASZAMY NA STRONĘBIURA PRASOWEGOARCHIDIECEZJI WARSZAWSKIEJ: Oficjalna strona beatyfikacji Ks. Prymasa Stefana Wyszyńskiego i Matki Elżbiety Czackiej   

10-09-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Wrzesień 1939 - Jak ZSRR rozpętał II woj…

Podobno wojna raz rozpoczęta nie kończy się nigdy. Część archiwów II wojny światowej jest wciąż niedostępna, inne są utajniane na kolejne dziesięciolecia. Jesteśmy skazani na podręcznikową wersję historii, według której...

10-09-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Wzmożenia. Z listów …

Czy zauważyłeś Kolego, iż co jakiś czas następuje jakiś szczególny wysyp lichoty–popędów czy napędów-rodem z wiadomych kuźni. A jaśniej i wprost mówiąc-z piekielnych warsztatów. Nawet jeżeli czeladnicy gorliwie praktykujący owe...

04-09-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Ks. Abp Wacław Depo w uroczystość Wnieb…

Ponieważ tej tak ważnej, mocarnej Homilii Ks. Abp. Wacława Depo wygłoszonej na Jasnej Górze 15 sierpnia 2021 nie transmitowały żadne media, jedynie niezawodne katolickie Radio Maryja i Tv Trwam, polecamy wszystkim...

20-08-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Zmarł Ksiądz Arcybiskup Henryk Hoser - 1…

Kuria Biskupia Warszawsko-Praska zawiadamia:  W piątek, 13 sierpnia 2021 w godzinach popołudniowychw Centralnym Szpitalu Klinicznym MSWiAw Warszawie (ul. Wołoska),w wieku 78 lat, w 48. roku kapłaństwa i 17. roku posługi biskupiejzmarł po długiej i ciężkiej chorobie Ksiądz Arcybiskup Henryk...

13-08-2021 Aktualności

Czytaj więcej