Aktualności

Zniewolenie Warszawy 17 stycznia 1945

W PRL 17 stycznia corocznie celebrowano jako dzień wyzwolenia Warszawy przez Armię Czerwoną w 1945 roku. Organizowano uroczystości i akademie, składano wieńce pod „pomnikami wdzięczności”. Czy rzeczywiście tego dnia doszło do wyzwolenia? Kilka dni wcześniej Nemcy wycofali się z doszczętnie zniszczonego miasta, które Sowieci otoczyli i zajęli w kilka godzin praktycznie bez walki, nie licząc drobnych potyczek z maruderami. W gruzach ocalało do 2000 mieszkańców, „warszawskich Robinsonów”.

Pomnik Braterstwa na tle byego Urzdu Bezpieczestwa fot Z Siemaszko 196319 stycznia 1945 roku w odgruzowanych Al. Jerozolimskich obok ruin Dworca Głównego miała miejsce defilada wyzwolicieli z udziałem 1 Armii WP, a już 24 stycznia Beria donosił Stalinowi o skierowaniu do Warszawy wojsk NKWD „w celu zaprowadzenia należytego porządku”.

Wyjaśniał: „Działają grupy operacyjne Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego oraz czekistów celem wykrycia i aresztowania kierownictwa Komendy Głównej AK, NSZ i innych podziemnych partii politycznych”. 

Pomnik Braterstwa na tle byłej siedziby Miejskiego Urzędu Bezpieczeństwa [fot. Z. Siemaszko 1963]

W PRL podczas rocznicowych uroczystości nawet nie wolno było zastanawiać się nad tym, że przed styczniową defiladą Armia Czerwona zajmowała prawobrzeżną Warszawę przez cztery miesiące i czymś musiała się tam zajmować. W połowie września 1944 roku front ustabilizował się na linii Wisły. Niemcy po spacyfikowaniu Powstania, masakrze ludności i rabunku mienia (wywieziono 20-40 tysięcy wagonów dóbr) systematycznie burzyli i palili lewobrzeżne miasto. W tym samym czasie pod drugiej stronie Wisły sowieccy i polscy komuniści biernie patrzyli na klęskę Powstańców, a potem równie systematycznie zakładali urzędy terroru i pacyfikowali resztki polskiego ruchu oporu. Dwaj agresorzy zawarli kilkumiesięczny nieformalny rozejm aby unicestwić naszą stolicę. Różnica polega na tym, że po wojnie zbrodnie Niemców badano i propagowano przez kilkadziesiąt lat, natomiast zbrodni Rosjan do dziś nie sposób oszacować.

Wymownym symbolem zniewolenia Warszawy przez Sowietów, które rozpoczęło się już cztery miesiące przed symboliczną defiladą w Alejach, stał się pierwszy powojenny pomnik, słynni „czterej śpiący” na Placu Wileńskim. Nigdy nie dowiemy się, czy ta zbieżność liczby cztery jest przypadkowa. Koncepcję „dzieła” opracował niezidentyfikowany do dziś oficer Armii Czerwonej, zaś odsłonięcia dokonał Bolesław Bierut w listopadzie 1945 roku. Widniał na nim napis po polsku i po rosyjsku „Chwała bohaterom Armii Czerwonej” a oficjalna nazwa brzmiała Pomnik Braterstwa Broni.

Symbolika pomnika była wielowarstwowa, ale jednoznaczna. Przedstawieni na szczycie postumentu trzej żołnierze radzieccy atakowali, byli dynamiczni i heroiczni. Górowali nad całością. To zwycięzcy. Pod nimi biernie stało czterech żołnierzy polskich ze spuszczonymi głowami. To pokonani, w najlepszym razie wartownicy nowego porządku. Symbolem zniewolenia był sam cokół. Istniał już przed wojną i był przeznaczony dla pomnika ks. Ignacego Skorupki, bohatera wojny z 1920 roku, który miał stanąć dokładnie w tym samym miejscu. Ćwierć wieku później Sowieci ukradli symbol naszego zwycięstwa i „przerobili” na swój.

Miejsce monumentu jest symboliczne także dlatego, że stał w samym centrum stalinowskiego systemu represji. Tuż obok niego miały swoje siedziby władze nowej Polski – Krajowa Rada Narodowa i Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej – dwieście metrów dalej nadzorująca je ambasada ZSRR, a w promieniu kilkuset metrów kolejno: Miejski Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, areszt Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, Więzienie Karno-Śledcze nr III Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (słynące z okrucieństwa tzw. Toledo), Kwatera Główna NKWD w Polsce, Trybunał Wojenny Armii Czerwonej, Komenda Miasta, kilka jednostek NKWD i dowództwa Armii Czerwonej. Niektóre funkcjonowały do 1956 roku. Ponieważ historię piszą zwycięzcy, liczby zakatowanych tam Polaków nigdy nie udało się ustalić. IPN wciąż prowadzi prace badawcze, a w Internecie można obejrzeć przejmujący film IPN TV „Na co patrzyli czterej śpiący?”

Gdy zatem w lewobrzeżnej Warszawie trwało jeszcze Powstanie, na Pradze Sowieci wprowadzali terrorem swój ustrój istniejący pół wieku. Pomnik nieistniejącego braterstwa był symbolem zniewolenia nie tylko Warszawy, ale i całej Polski. Zdemontowano go dopiero w 1992 roku, choć spadkobiercy reżimu walczyli o jego przywrócenie jeszcze ponad dwadzieścia lat. Przegrali dopiero w 2015 roku trochę przypadkiem - zbudowano tu stację warszawskiego metra.

Marek Gizmajer

facebook_page_plugin

Logowanie

Aktualności i publicystyka

Z wielkim bólem żegnamy Kolegę z TVP 3 G…

             https://gdansk.tvp.pl/52649363/piotr-swiac-19672021   R.I.P Tragiczna śmierć red. Piotra Świąca, świetnego dziennikarza, dobrego Kolegi,  to wstrząsająca i wielka strata. W imieniu swoim  i Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy  składam Bliskim red. Piotra Świąca, jak...

07-03-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Żołnierze Wyklęci powracają jak żywi

Po 1945 roku walkę z komunistami w Polsce podjęło ponad 200.000 konspiratorów, w tym ok. 20.000 z bronią w ręce. Był to zryw porównywalny z Powstaniem Styczniowym i coraz częściej...

05-03-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Wdzięczność - uczucie tak potrzebne w pa…

Historia przekazana KSD przez bliskich p. Waldemara skłania do przypomnienia, jak ważne jest uczucie wdzięczności, jakim źródłem mocy może ono być. Uczucie tak rzadko okazywane ostatnio, a może wstydliwie już...

03-03-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Na pożegnanie jedynego świadka porwania …

Od wielu już lat, zwykle w okolicy rocznicowych uroczystości związanych z księdzem Jerzym, w mediach pojawiają się różne, mniej lub bardziej sensacyjne artykuły, czy też produkcje filmowe równie sensacyjnego zespołu...

03-03-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki- Chórki postępu. Z l…

Przyznasz Kolego, że czasy już jakby omdłały (od mdłe  :-)  ).                                                                     Chórki postępu nie mając dobrych partytur, zawodzą według starych schematów, licząc na młodszych słuchaczy...

27-02-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Priorytety w rozwoju

Tytuł nieco nawiązuje do mojej publikacji sprzed lat (Priorytety-Kurier Zachodni-Perth, Australia, nr 4/2003) - ale nie jest tp powtórzenie... …Aczkolwiek... Aczkolwiek, kiedy ma się sporo lat, wie się, iż wiele...

20-02-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Mądrość a mędrkowani…

„Nie każdy kto woła: Panie, Panie…”, a i nie każdy, kto otrzymał w jakiś sposób licencję na bycia autorytetem, jest nim w istocie i ostoi się w dłuższej a solidnej...

08-02-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Kogo razi krzyż? Z l…

Chciałem zasięgnąć informacji od Kolegi, ongiś członka wiadomej partii światowego postępu - której jeden z guru twierdził, iż „religia to opium dla mas” - ale on postępowo rżnie w karty...

05-02-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Sztandar wyprowadzić. Władzę zachować.

„Sztandar Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej wyprowadzić!” – te słynne słowa wypowiedział I Sekretarz PZPR Mieczysław Rakowski na ostatnim XI zjeździe 29 stycznia 1990 r. (na zdęciu) Dodał: „żegnając się z nią...

02-02-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Priorytety

Każdy wiek ma swoje priorytety.                                                                                                              Mam na myśli zarówno stulecia–ale nie o tym teraz-jak i nasze indywidualne „priorytetowanie” we wzrastaniu. W rozwoju fizycznym, psychiczny, umysłowym- w umięśniowianiu a i- bywa-...

01-02-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Lekcja Powstania Styczniowego Józefa Pił…

Historia zna wiele paradoksów. Jednym z nich jest klęska Powstania Styczniowego z 1863 roku będąca ostatecznie fundamentem zwycięstwa w 1918 roku. Józef Piłsudski pisał: „Dla nas, żołnierzy wolnej Polski, powstańcy...

29-01-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Polski siew

Nie, nie-to nie będzie o wielkich historycznych oddziaływaniach Polski i Polaków na losy Ojczyzny, a i Globu. Teraz-w zupełnie w innej skali-o znajomych, którzy przybyli lub wybyli…

23-01-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Zniewolenie Warszawy 17 stycznia 1945

W PRL 17 stycznia corocznie celebrowano jako dzień wyzwolenia Warszawy przez Armię Czerwoną w 1945 roku. Organizowano uroczystości i akademie, składano wieńce pod „pomnikami wdzięczności”. Czy rzeczywiście tego dnia doszło...

17-01-2021 Aktualności

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki- Globalizacja XXI wi…

Słyszę co i rusz słowa-a to oburzenia, a to swoistego zachwytu-nad tzw. globalizacją. No, cóż-próby, różne próby panowania czy ujednolicenia władztwa i ustroju nie są niczym specjalnie nowym. Wszak były już...

16-01-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki-Lewizna wszystkich k…

 Tak, to nawiązanie do dawnego hasła–starsi pamiętają – „Proletariusze wszystkich krajów-łączcie się! - które spowodowało w efekcie połączenie z… Wiecznością milionów istnień ludzkich. Teraz okresowe wzmożenia dotarły nawet do USA.

13-01-2021 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej