Aktualności

Jeśli nie wrócimy na Kresy, będzie ubywać Polski

Z Tomaszem Antonim Żakiem, autorem książki „Dom za żelazną kurtyną”, uczestnikiem konferencji Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy w Hebdowie rozmawia Agnieszka Piwar.

 

Jeśli nie wrócimy na Kresy, będzie ubywać Polski

Na rynku wydawniczym ukazała się niedawno Pana książka „Dom za żelazną kurtyną. Listy do pani S.”. Publikacja powstała w efekcie podróży na Kresy Północno-Wschodnie, ziemie leżące dzisiaj w granicach Republiki Białoruskiej. Skąd w ogóle potrzeba takiej wyprawy?

altTomasz A. Żak: Każde podróżowanie jest „takie”, czyli wypełniające naszą potrzebę bycia gdzie indziej, ale – przynajmniej w moim przypadku – bycia w efekcie bliżej siebie. Odnajdywanie siebie w podróży, w określonym pejzażu. I ten pejzaż ja rozumiem tak, jak to sformułował wielki polski pisarz Józef Mackiewicz, skądinąd wywodzący się z tamtych północno-wschodnich Kresów naszej Ojczyzny, o które Pani pyta. Tak więc chodzi o patriotyzm pejzażu, w którym łączy się niebo i ziemia, ptaki i zwierzęta, zapachy i dźwięki, kościoły i domy, ale także ludzie w tym pejzażu żyjący ze wszystkimi ich radościami i smutkami... A dlaczego tam? Bo byłem i na Kresach południowo wschodnich i na północnych, byłem też w Rosji, a na tych naszych Kresach jeszcze nigdy nie byłem. I jeszcze dlatego, bo bardzo mnie od lat do tej podróży zachęcała córka tamtej ziemi - pani Stanisława Wiatr-Partyka. To ta pani, która była adresatem kolejnych rozdziałów - listów, co przywołuje podtytułu mojej książki. Osoba jak najbardziej rzeczywista i - dziękować Bogu, wciąż inspirująca i twórcza.

Jak wygląda życie religijne mieszkających tam Polaków?

Pytanie brzmi dość egzaminacyjnie, a ja przecież tam żadnych studiów na ten temat nie robiłem. Tak, bywałem w kościołach; uczestniczyłem w Mszach św., widziałem jak ludzie się modlą, np. na cmentarzu. Widziałem również znaki wiary w tym pejzażu obecne – w domach, przy drogach, czy osobiste, jak choćby święte medaliki.

Ale powiedzmy tak: polskość kojarzy się słusznie z katolicyzmem, co wcale dzisiaj nie musi oznaczać, że praktykujący wiarę obywatel Białorusi to Polak właśnie. Również nie wiemy, czy obywatel Białorusi polskiego pochodzenia, który uczęszcza do cerkwi, to bardziej nasz czy obcy (w tym odwoływaniu się do definicji, że jak Polak to katolik). Pomieszkiwałem np. w Nieświeżu u Białorusinów rosyjskiego pochodzenia – katolików, a w Mińsku poznałem prawosławnego Polaka.

Jedno jest pewne – na Kresach współczesny ekumenizm się nie sprawdza. Granica pomiędzy obrządkami jest bardzo wyraźna, a moskiewskie prawosławie ekspansywne i ortodoksyjne.

Co do katolików natomiast, to ich życie religijne tam niewiele się różni od tego po tej stronie granicy - ten sam rytm roku kościelnego, te same święta i ci sami kapłani. Ci sami, bo przecież parafie kresowe funkcjonują dzięki posłudze księży wychowanych w seminariach po tej stronie granicy. Na pewno wierni obrządku rzymsko-katolickiego na Białorusi łatwiej odzyskują swoje świątynie zabrane im w czasach komunizmu sowieckiego, niż to ma miejsce na Ukrainie czy na Litwie. Mam jednak i gorzką refleksję – tam także kościoły pustoszeją, a średnia wieku na nabożeństwach jest coraz wyższa. Ludzie źle też odbierają tzw. nowinki liturgiczno-obrzędowe wprowadzane przez młodych kapłanów (np. takie jak Komunia św. na stojąco), co skutkuje nawet odchodzeniem od Kościoła. Smutne to, bo przecież właśnie Kościół był zawsze dla tych ludzi egzemplifikacją polskości i patriotyzmu, ostoją życia rodzinnego. I dzisiaj tam także wciąż jeszcze najłatwiej spotkać Polaków koło świątyni lub przy różnych inicjatywach przez Kościół pilotowanych.

W książę pisze Pan o Kresach: „Jeżeli tutaj nie wrócimy (...) poprzez ludzi, to także tam, w III RP będziemy się kurczyć. Będzie nas ubywać, będzie ubywać Polski”. Z czego wysunął Pan taki wniosek?

altNajłatwiej byłoby mi teraz odesłać wszystkich do lektury mojej książki. Jestem przekonany, że bardzo dobrze na to pytanie w niej odpowiadam. Ale Pani pewnie oczekuje na jakąś kompilację, jakiś skrót. Wniosek, o który Pani pyta, nie tyle wysnułem podczas tej białoruskiej kresowej wyprawy, co on mi się tam ostatecznie zdefiniował. Może pomógł ów pejzaż, o którym mówiliśmy, a może powietrze, którym oddychałem. Posłużę się porównaniem: niech każdy z nas wyobrazi sobie, że ze swej pamięci wyrzuca dziadka i babcię; że przy kolejnych domowych porządkach na śmietniku ląduje stary album ze zdjęciami naszych przodków; że w ramach jakiejś europejskiej mody zmienimy nazwisko na brzmiące bardziej z niemiecka lub francuska; i jeszcze, że w czas Wszystkich Świętych nie pójdziemy zapalić światełek na grobie naszych rodziców… Ot, i będzie nas ubywać, aż znikną jacyś Kowalscy czy Malinowscy. Znikną na zawsze. I dokładnie tak jest z Polską.

Jak współżyją Białorusini z mieszkającymi tam Polakami?

Normalnie. Nie ma tam litewskiego szowinizmu, ani nie ma tam ukraińskiej nienawiści do Polaków. Moi znajomi bywają co najmniej zaskoczeni, gdy mówię im, iż Białoruś, to najbardziej przyjazne Polakom państwo, z którymi sąsiadujemy. I jeżeli by nie liczyć tej głupiej politycznej „zadymy” z wykreowaniem drugiego Związku Polaków na Białorusi i także z uznaniową Kartą Polaka dla Polaków - obywateli białoruskich, to w ogóle nie byłoby pola do jakichś konfliktów międzyludzkich. Bo nie narodowych, gdyż nie ma w tym, jak dotąd - dziękować Bogu - nacjonalistycznej trucizny.

Tam ludzie żyją nie bogato, co nie znaczy, że „klepią biedę”. Wielu, bardzo wielu z nich uczy się i pracuje w Polsce. To naturalny pęd ku poprawieniu sobie standardu życia, lepszym zarobkom. Przecież robiliśmy i robimy to samo. Często wiąże się to z łączeniem się w nowe rodziny. Bardzo wiele jest takich związków białorusko – polskich i one najlepiej budują relacje pomiędzy nami. Powiem nawet, że o niebo lepiej, niż politycy.

Skoro przywołał Pan polityków – co obecnie musiałoby się zmienić w administracji obu państw, aby zarówno Polakom jak i Białorusinom ułatwić budowanie wzajemnych pozytywnych relacji?

To chyba najtrudniejsze pytanie z tych, które Pani mi zadała. Nie dlatego, że nie potrafię na nie odpowiedzieć, ale dlatego, że obecna narracja rządzących nie daje nam szans na budowanie tych pozytywnych relacji, o które Pani pyta. Moje i wielu innych ludzi przekonanie o tym, że obecne stosunki polityczne Rzeczypospolitej z Republiką Białoruską mijają się z polską racją stanu, prowadzi więc tylko do frustracji i tzw. bezsilnego zaciskania pięści. I jeszcze jedna gorzka refleksja. Wbrew schematowi, także w tym przypadku, prawda nie leży pośrodku. Wyciągnięcie z tego wniosków, to jest dopiero wyzwanie dla nas wszystkich; nie tylko tych, którzy rozumieją, o co chodzi z tymi Kresami.

Być może będziemy to mogli kiedyś zmienić przy urnach wyborczych, starając się przy okazji uwierzyć jeszcze raz w „mądrość demokracji”.

Dziękuję za rozmowę.

 

-----

*TOMASZ A. ŻAK – reżyser teatralny, scenarzysta, aktor, twórca Teatru Nie Teraz; organizator i współorganizator festiwali teatralnych i zdarzeń artystycznych, m.in. Festiwali Niepodległości w Tarnowie; publicysta.

 

Książkę „Dom za żelazną kurtyną” można nabyć drogą internetową, wpisując w wyszukiwarce:

http://www.pantadeusz.eu/ksiazka/Zak-Tomasz-Antoni/Dom-za-zelazna-kurtyna,pantaHMVM7Y3B

facebook_page_plugin

Logowanie

Aktualności i publicystyka

Krzysztof Nagrodzki – Z listów do przyja…

Ćma?... A może zaćma?...Na początku mały quiz. Odgadnij proszę autorów poniższych odkryć, deklaracji, sentencji - ponumerowanych dla ułatwienia - rozwiązanie podaję dalej. Ale nie idź na łatwiznę, spróbuj wytężyć pamięć.

10-12-2017 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki – Z listów do przyja…

Twoje wzmożenie zainteresowania losem rządu ogólnie, a losem premier Beaty Szydło w szczególe, jest oczywistą konsekwencja nadziei, jakie niesie lewość przy innych klęskach

06-12-2017 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

WYSTARCZY  NIE  KRAŚĆ !

Foto: http://niewygodne.info.pl To jedno z nośnych haseł miłościwie nam panującej partii PIS. Zwykle nie komentuję ogólnopolskich dokonań, wszak wszystko idzie niezwykle szybko, a skupiam się na lokalnej patologii samorządowej. Tu łatwiej...

27-11-2017 Publicystyka

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki – Z listów do przyja…

Od razu - żeby nie było, iż sobie coś przywłaszczam – wyjaśniam, że tytuł kojarzy mi się ze św. Janem Pawłem II, jeno nie potrafię odnieść go do konkretnego wystąpienia...

26-11-2017 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Spektakl MY, DZIECI WOLNOŚCI na Greenpoi…

KOCHANI! Kolejny pokaz spektaklu MY, DZIECI WOLNOŚCI odbędzie się w niedzielę 26 listopada 2017  o godz. 15:00 w Centrum Polsko-Słowiańskim  na 177 Kent Street, Greenpoint, NY 11222 Serdecznie zapraszamy!  Do zobaczenia na Greenpoint!    

22-11-2017 PolonijnyTeatrTelewizji

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki- Z listów do przyjac…

Tradycyjne Marsze Niepodległości spowodowały standardowe jęki i oszustwa na różnych kontynentach

17-11-2017 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

"Im Wieczny odpoczynek..."

Im Wieczny odpoczynek, nam pamięć daj Panie          Listopad przychodzi w zadumie i smutku. Ze wspomnieniami o tych, co już poznali największą tajemnicę. Już wiedzą, czym jest Świętych Obcowanie, cierpienie dusz...

17-11-2017 Anna Teresa Pietraszek

Czytaj więcej

Agnieszka Sadowska Tomasz Bieszczad-Konf…

Łódzki Oddział Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy po raz jedenasty zorganizował ogólnopolską konferencję, zapraszając do udziału w niej dziennikarzy, ekspertów, teologów i licząc na szeroki odzew publiczności. W tym roku konferencja dedykowana...

17-11-2017 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Przedstawienie patriotyczne w Nowym Jork…

Grupa entuzjastów polskiej kultury, około 20 osób z Nowego Jorku i Yonkers, przygotowuje spektakl poetycko-muzyczny o wydźwięku patriotyczno-​​religijnym. Wykorzystamy utwory K.K. Baczyńskiego, Asnyka, Gaj​cego, Herberta, Kaczmarskiego​.​ ​Z muzyki Sławomira Gintrowskiego...

03-09-2017 PolonijnyTeatrTelewizji

Czytaj więcej

Polonijny Teatr Telewizji na Youtube

Szanowni Państwo, nasz Polonijny Teatr Telewizji uruchomił własny kanał na Youtube. Zapraszamy do oglądania pierwszych materiałów z przygotowań do spektaklu "My, dzieci wolności": {youtube}PLuj2rZ4zLDj1xHx7J8a9Ya14egRqcZg84|600{/youtube} {youtube}PLuj2rZ4zLDj3NwYdm6c1J1mQQi4s5LPQj|600{/youtube}

03-09-2017 PolonijnyTeatrTelewizji

Czytaj więcej

II Małopolski Marsz "Rodzinie i Życ…

W imieniu organizatorów II Małopolskiego Marszu "Rodzinie i Życiu TAK!" - Akcji Katolickiej Archidiecezji Krakowskiej i Polskiego Stowarzyszenia Obrońców Życia Człowieka - jeszcze raz serdecznie zapraszam do wzięcia udziału w tym...

03-09-2017 Aktualności

Czytaj więcej

Transmisja on-line

{youtube}M5YVnVHqs8s{/youtube}  Transmisja on-line z Premiery przedstawienia odbędzie się w dniu 29 października, niedziela, o godz. 20:00 (czyli o 2:00 w nocy w Polsce) w parafii Św. Alojzego na Ridgewood, Queens. Link do...

03-09-2017 PolonijnyTeatrTelewizji

Czytaj więcej

Sukces Grzegorza Kutermankiewicza i Mark…

Miło nam poinformować, że Marek Dyżewski i Grzegorz Kutermankiewicz, członkowie Oddziału Telewizyjnego Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy, otrzymali III nagrodę za opracowany multimedialnie wykład  „Wyznanie wiary w języku muzyki” (prod. Grzegorz Kutermankiewicz ) na XXXII Międzynarodowym...

03-09-2017 Aktualności

Czytaj więcej

Propozycja kulturowa dla młodych Polaków

Inicjatywa Polonijnego Teatru Telewizji zrodziła się w środowisku polonijnych działaczy społecznych i animatorów kultury w Nowym Jorku, wśród wielogodzinnych rozmów polskich patriotów w USA i Kanadzie a także w Warszawie...

03-09-2017 PolonijnyTeatrTelewizji

Czytaj więcej

Krzysztof Nagrodzki – Z listów do przyja…

Zastanawiałem się, czy nie stosowniejsze byłoby użycie w tytule słowa „sezonowe”... „Poszukiwania sezonowe”… Wydaje się jednak, iż „egzystencjalne” daje bardziej uniwersalny obraz. Wszak sezony się zmieniają a żyć jakoś trzeba...

03-09-2017 Krzysztof Nagrodzki

Czytaj więcej

Nasz Patron

św. Franciszek Salezy
Nasz patron
św. Franciszek Salezy